Η Ιστορία δεν χρειάζεται πάντα όπλα, κανόνια και στρατούς για να γραφτεί.
Κάποτε αρκεί ένας λαός που απλά δεν αντέχει άλλο.
Ένας λαός με Πόθο να Ανήκει και θέληση να διεκδικήσει την κληρονομιά του.
Ένας λαός έτοιμος να ανάψει το φως του.
21 Οκτωβρίου 1931. Η Κύπρος, ανάβει το Φως της με Φωτιά.
Το Αληθινό Αίτιο
Από το 1878, όταν η Κύπρος πέρασε υπό αγγλική διοίκηση, οι Έλληνες του νησιού ζούσαν με ένα όνειρο:
την Ένωση με την Ελλάδα.
Οι Άγγλοι έβλεπαν στο νησί μια στρατηγική βάση, ένα κλειδί για τη Μεσόγειο.
Οι Κύπριοι το έβλεπαν ως πατρίδα.
Ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο αντιλήψεις – εξουσίας και πόθου – ήρθε η ρωγμή.
Η αποικιακή διοίκηση λειτουργούσε με αυστηρότητα και αλαζονεία.
Οι αποφάσεις του Νομοθετικού Συμβουλίου είχαν ισχύ μόνο με την υπογραφή του Κυβερνήτη.
Η οικονομική κρίση του 1929 έφερε φόρους, φτώχεια και απόγνωση.
Κάπου εκεί, μέσα στην πίεση και την προσβολή, γεννήθηκε το αληθινό αίτιο:
η σύγκρουση ανάμεσα στον Πόθο για την Ελλάδα και την αποικιακή εξουσία.
Από το Αίτιο στην Έκρηξη
Το φθινόπωρο του 1931, ο Κυβερνήτης Ρόναλντ Στορς ακύρωσε απόφαση του Νομοθετικού Συμβουλίου που ζητούσε ανακούφιση από τους φόρους.
Στις μέρες που ακολούθησαν, το νησί έβραζε.
Ο μητροπολίτης Κιτίου Νικόδημος Μυλωνά παραιτείται από μέλος του συμβουλίου. Στις 18 Οκτωβρίου με λόγο του που αναγνώστηκε σε όλους τους ναούς ζητάει από τον Κυπριακό λαό τη συμφιλίωση και ένωση για τον κοινό σκοπό, την Ένωση με την Ελλάδα. Η Εκκλησία, οι εργάτες, οι έμποροι, οι χωρικοί, οι αστοί, όλος ο λαός, όλοι μιλούσαν πια ανοιχτά για Ένωση.
Οι Έλληνες βουλευτές με μια πράξη αξιοπρέπειας και προειδοποίησης παραιτήθηκαν. Η σπίθα είχε ήδη ανάψει. Τα γεγονότα πήραν τον δρόμο τους.
Η εξουσία απάντησε με απειλές. Και τότε ήρθε η μέρα που η Κύπρος θα έβγαινε από την σιωπή.
21 Οκτωβρίου 1931 – Η Μέρα της Φωτιάς
Ξημέρωμα της 21ης Οκτωβρίου, στην Εμπορική Λέσχη Λευκωσίας, μαζεύεται πλήθος. Οι φωνές έγιναν πορεία. Η πορεία έγινε κύμα. Κι αυτό το κύμα κατευθύνθηκε στο Κυβερνείο, το σύμβολο της βρετανικής εξουσίας.
Οι πρώτες στιγμές ήταν ειρηνικές – ψαλμωδίες, σημαίες, συνθήματα για Ένωση. Η αγανάκτηση συσσωρεύτηκε.. δεν συγκρατείται πια. Οι πέτρες βροχή, η οργή ποτάμι, και το Κυβερνείο παραδίδεται στις φλόγες. Η φωτιά φώτισε για πρώτη φορά τη νύχτα της αποικιακής Κύπρου.
Ονούφριος Κληρίδης, ετών 17. Ο πρώτος νεκρός.
Οι πηγές διαφωνούν: άλλοι μιλούν για 7 και άλλοι για 17 νεκρούς. Πέραν όμως από τους αριθμούς το γεγονός ένα: Το Αίμα των Ελλήνων της Κύπρου πότισε μια νέα εποχή.
Οι Επόμενες Μέρες
22 Οκτωβρίου
Η αποικιακή κυβέρνηση επιβάλλει απαγόρευση κυκλοφορίας και συναθροίσεων. Ο Τύπος λογοκρίνεται, οι συλλήψεις ξεκινούν. Η Λευκωσία μοιάζει με στρατόπεδο.
23 Οκτωβρίου
Τέσσερα βρετανικά πολεμικά πλοία φτάνουν στα κυπριακά λιμάνια. Η εξέγερση απλώνεται σε Λεμεσό, Λάρνακα, Μόρφου, Αμμόχωστο. Ο λαός καταστρέφει αστυνομικά τμήματα και αφαιρεί τις σημαίες του κατακτητή.
24 Οκτωβρίου
Η διοίκηση εκδίδει διατάγματα μαζικών συλλήψεων. Ιερείς, δάσκαλοι, πρόκριτοι συλλαμβάνονται ή απομακρύνονται. Η “τάξη” αποκαθίσταται με φόβο και στρατό.
25 Οκτωβρίου
Οι πόλεις ησυχάζουν. Η εξέγερση έχει κατασταλεί. Η ψυχή της Κύπρου όμως έχει αλλάξει οριστικά. Ο Πόθος πλέον Θα την Καθοδηγεί. Η Ανάγκη της να Ανήκει, να βρει την Θέση της στων Ελλήνων της Κοινότητες, να Διεκδικήσει την Αρχαία της Κληρονομιά, δεν θα την αφήσει πια να κοιμηθεί.
Η Τιμωρία και η Σιωπή
Οι Άγγλοι απαντούν με σκληρά μέτρα. Το Νομοθετικό Συμβούλιο διαλύεται. Καταργούνται οι εκλογές, διορίζονται οι δήμαρχοι και οι κοινοτάρχες. Η Κύπρος μπαίνει στην πιο σκοτεινή της εποχή: την Παλμεροκρατία. Η λογοκρισία γίνεται καθεστώς, τα ελληνικά σύμβολα απαγορεύονται, η Εκκλησία περιορίζεται, οι ηγέτες εξορίζονται.
Η Φλόγα Που Δεν Σβήνει
Η ιστορία δεν μετριέται με χρόνια, αλλά με στιγμές. Και στις 21 Οκτωβρίου 1931 η Κύπρος έζησε αυτήν την στιγμή.
Όταν σταμάτησε να ελπίζει σε υποσχέσεις και άρχισε να πιστεύει στον εαυτό της.
Η φλόγα που άναψε η φωτιά στις 21 Οκτωβρίου δεν έσβησε. Έμεινε να καίει σιωπηλά, σαν καντήλι σε ξωκλήσι, ώσπου το 1955, έγινε Λαμπάδα, έγινε Πυρκαγιά.