Ώρα 5:30 π.μ. – 28 Οκτωβρίου 1940.
Τα πρώτα ιταλικά πυροβόλα βροντούν στα σύνορα.
Η εισβολή αρχίζει από την Ήπειρο.
Η Μεραρχία «Τζούλια» των αλπινιστών περνά το ποτάμι του Σαρανταπόρου και κατευθύνεται προς το Μέτσοβο και την Πίνδο.
Το σκοτάδι σκεπάζει την Ήπειρο, μα στα φυλάκια της Ελαίας και του Καλαμά, οι Έλληνες σκοποί απαντούν χωρίς δισταγμό.
Το «Όχι» που ειπώθηκε λίγες ώρες πριν στην Αθήνα, τώρα αντηχεί, αντιφωνεί στα βουνά.
Ώρα 6:00 π.μ. – Ελαία, Κόνιτσα, Καλαμάς.
Ο Υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος [1] της VIII Μεραρχίας έχει ήδη δώσει εντολή:
«Θα αμυνθούμε επί τόπου. Καμία υποχώρηση. Τα σύνορα είναι η τελευταία γραμμή άμυνας”
Οι πρώτες ελληνικές μονάδες, σε πρόχειρες θέσεις, αναχαιτίζουν τα ιταλικά άρματα.
Η γραμμή Ελαίας–Καλαμά κρατά.
Οι Ιταλοί δεν περίμεναν αντίσταση.
Η Ηπειρωτική γη αρνείται να παραδοθεί.
Ώρα 8:00 π.μ. – Ήπειρος.
Η βροχή δυναμώνει.
Στην Κόνιτσα, στο Καλπάκι, στη Βούρμπιανη, στα χωριά της Θεσπρωτίας, άνδρες, γυναίκες και παιδιά σκάβουν χαρακώματα.
Οι παπάδες κουβαλούν σταυρούς και φυσιγγιοθήκες.
Οι δάσκαλοι γράφουν πλέον το μάθημα στα βράχια – «Εἷς οἰωνὸς ἄριστος ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης».
Οι γυναίκες της Πίνδου κουβαλούν νερό, τρόφιμα και βόμβες στα μουλάρια.
Στην Πίνδο, το Κεράσοβο, το Βρυσοχώρι, το Δίστρατο, η Σαμαρίνα και το Περτούλι γίνονται οχυρά.
Οι γέροντες δείχνουν τα μονοπάτια μέσα στην ομίχλη.
Ο Λαός πολεμά πλάι στον Στρατό.
Ώρα 10:00 π.μ. – Αθήνα.
Η είδηση της εισβολής διαδίδεται.
Και τότε συμβαίνει το Απροσδόκητο… Αναμενόμενο:
Χιλιάδες παρουσιάζονται αυθόρμητα στα κέντρα κατάταξης.
Άλλοι με το τραίνο, άλλοι με τα πόδια.
Οι γυναίκες ράβουν, οι εργάτες φορτώνουν, οι δάσκαλοι γίνονται αξιωματικοί.
Μέσα σε λίγες ώρες, η Ελλάδα επιτυγχάνει την πιο άμεση, πειθαρχημένη και ενθουσιώδη επιστράτευση της Ιστορίας της.
Χωρίς αταξία, χωρίς σύγχυση.
Η ψυχή του Έθνους λειτουργεί σαν ένας άνθρωπος.
Ώρα 12:00 μ. – Βουνά της Πίνδου.
Η Μεραρχία «Τζούλια» προελαύνει.
Πεζοπόρα τμήματα περνούν τα χιονισμένα περάσματα, αλλά βρίσκουν μπροστά τους Έλληνες στρατιώτες και χωρικούς ενωμένους.
Στα υψώματα της Βούρμπιανης και του Αώου, μικρές ομάδες ανδρών κρατούν ώρες ολόκληρες.
Τα ελληνικά πολυβόλα θερίζουν στα φαράγγια,
και τα χωριά, ένα προς ένα, γίνονται προμαχώνες.
Ώρα 14:00 – Σμόλικας, Βασιλίτσα, Πίνδος.
Η ομίχλη καλύπτει τα βουνά.
Η «Τζούλια» χάνεται μέσα στη θύελλα.
Οι Ιταλοί, αποκομμένοι, προσπαθούν να βρουν διέξοδο.
Οι Έλληνες αντεπιτίθενται από το Δίστρατο και το Φούρκα.
Στο πλευρό τους, γυναίκες που μεταφέρουν πυρομαχικά με γαϊδούρια μέσα στη λάσπη και το χιόνι.
Η Ιστορία θα τις ονομάσει «Γυναίκες της Πίνδου».
Ώρα 18:00 μ.μ. – Νύχτα στην Ήπειρο.
Η γραμμή δεν έσπασε.
Οι Ιταλοί δεν πέρασαν.
Τα χωριά φωτίζονται με λυχνάρια και ψαλμούς.
Ο Κατσιμήτρος στέλνει αναφορά στο Γενικό Στρατηγείο:
«Η VIII Μεραρχία κρατεί. Ο εχθρός αποκρούεται παντού.»
29 Οκτωβρίου – 5 Νοεμβρίου 1940.
Η Ελλάδα ορθώνεται.
Ολόκληρες μεραρχίες κινούνται προς το μέτωπο.
Οι έφεδροι έρχονται από παντού – από Μακεδονία, Αττική, Κρήτη, Νησιά, ακόμη και Κύπριοι.
Τα σύνορα γίνονται πεδίο αντεπίθεσης.
Η Μεραρχία «Τζούλια», αποκομμένη από τον ανεφοδιασμό, περικυκλώνεται στα βουνά της Πίνδου — Βρυσοχώρι, Παλαιοσέλι, Πληκάτι, Ελεύθερο.
Μέχρι τις 5 Νοεμβρίου 1940, έχει διαλυθεί.
Η πρώτη μεγάλη νίκη είναι γεγονός.
Κι ήταν νίκη του Στρατού, αλλά και του Λαού που τον στήριξε βήμα-βήμα.
Νίκη της ψυχής, της ομοψυχίας και της πίστης.
Από την Πίνδο ως την Αθήνα, στο Αιγαίο… ο αέρας μυρίζει ελευθερία. Και τότε, το “Όχι” γίνεται πορεία.
Από τη Σαμαρίνα ως το Καλπάκι και τα Γιάννενα, η Ήπειρος βουίζει.
Ο λαός ψάλλει, ο στρατός τραγουδά.
Η Ελλάδα ενωμένη γράφει το πρώτο της Έπος.
Γιατί η ενότητα είναι όπλο.
Κι όταν το Γένος θυμάται πως είναι Ένα,
κανένας στρατός δεν το λυγίζει.
[1] Ο Χαράλαμπος Κατσιμήτρος
Ο Υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος (1886–1962), διοικητής της VIII Μεραρχίας Ηπείρου, υπήρξε ο άνθρωπος που με τη σύνεση και την αποφασιστικότητά του καθόρισε την έκβαση της πρώτης φάσης του πολέμου.
Από τον Αύγουστο του 1940 είχε οργανώσει τη γραμμή άμυνας Ελαίας–Καλαμά, προβλέποντας την ιταλική επίθεση.
Λίγο πριν την έναρξη, ο Στρατηγός Παπάγος τού είχε δώσει αυτονομία κινήσεων, με την εντολή να υποχωρήσει εφόσον η πίεση του εχθρού ήταν ισχυρή.
Ο Κατσιμήτρος αντιστάθηκε: δεν υποχώρησε, δεν εγκατέλειψε τον πληθυσμό.
Διάλεξε να αμυνθεί επί τόπου, μαζί με τον λαό της Ηπείρου.
Η απόφασή του αυτή – ριψοκίνδυνη στρατιωτικά αλλά ηθικά ακλόνητη – έσωσε το μέτωπο και ανέβασε το φρόνημα ολόκληρου του Έθνους.
Η φράση του «Θα πολεμήσουμε εδώ» έγινε το πρώτο σύνθημα νίκης του 1940.