14 Αυγούστου – Η αυγή της κόλασης

05:00. Ο ουρανός μαυρίζει από τα τουρκικά αεροσκάφη. Το πυροβολικό χτυπά αδιάκοπα. Η ΕΛΔΥΚ ξυπνά σε κόλαση πυρός.

Στόχος: το Στρατόπεδο, η Πύλη, η Βόρειο-Ανατολική Περίμετρος.

Η πρώτη γραμμή δέχεται καταιγισμό πυρών. Οι άνδρες οχυρώνονται σε πρόχειρα χαρακώματα, Ο Θάνατος δεν είναι πια σκιά – είναι μοίρα, είναι καθήκον..

Στην Πύλη, μια μικρή ομάδα πεζικάριων αποκρούει διαδοχικές απόπειρες διείσδυσης. Οι Τούρκοι δοκιμάζουν τα πλευρά, ψάχνοντας ρήγμα. Δεν βρίσκουν.

«Στην Πύλη δεν περνούσε κανείς. Ρίχναμε, ξαναρίχναμε, και βλέπαμε να σωριάζονται. Όμως κάθε φορά έρχονταν κι άλλοι. Ήξερες ότι αν πέσουμε εκεί, τελείωσε.»

– Ανδρέας Χριστοφόρου, ΕΛΔΥΚ

Στην Περίμετρο, ελεύθεροι σκοπευτές και πολυβόλα καλύπτουν τους συντρόφους τους. Το πεζικό της ΕΛΔΥΚ κινείται χαμηλά, ανταποδίδει με όλμους.

Το σκοτάδι βρίσκει το στρατόπεδο ακόμα όρθιο. Η μέρα έδειξε ότι ο κλοιός σφίγγει. Οι απώλειες βαριές. Το νερό και τα εφόδια πιο λίγα.

Αύριο η Παναγιά βοήθεια.

15 Αυγούστου – Ημέρα των αρμάτων

Ξημερώνει της Παναγιάς!
Το πρώτο φως φέρνει τον ήχο ερπυστριών. Τα τουρκικά Μ48 προχωρούν, καλυπτόμενα από μηχανοκίνητο πεζικό. Αεροπορία και όλμοι σφυροκοπούν συνεχώς.

Η Πύλη δέχεται ξανά επίθεση. Η Βόρειο-Ανατολική περίμετρος πιέζεται ασφυκτικά, αλλά αντέχει.

Στο κέντρο, οι όλμοι καλύπτουν το πεζικό. Στα Δυτικά η πίεση εξουδετερώνεται

Λίγο μετά το μεσημέρι, τουρκική βολή όλμου πετυχαίνει την αποθήκη πυρομαχικών. Η έκρηξη σείει το στρατόπεδο, καταστρέφει σημαντικά αποθέματα και αφήνει πολλές θέσεις σχεδόν χωρίς εφόδια. Από εδώ και πέρα, κάθε σφαίρα μετράει.

«Ήταν σαν να έβγαιναν από το χώμα. Ρίχναμε και ξαναρίχναμε, αλλά πάλι ερχόντουσαν. Έβλεπα τον Γιώργο δίπλα μου, να σηκώνει το FN και να χτυπάει κατά ριπάς. Και μετά… δεν ήταν πια εκεί.»

– Μιχάλης Λοϊζίδης, ΕΛΔΥΚ

Το βράδυ, οι θέσεις ακόμη Όρθιες. Αλλά οι άνδρες ξέρουν. Το ξημέρωμα θα είναι το τελευταίο.

16 Αυγούστου – Η τελευταία μέρα

Η αυγή ανοίγει την κόλαση. Συνδυασμός αρμάτων, αεροπορίας, όλμων και πυροβολικού πέφτει ταυτόχρονα σε όλες τις γραμμές.

09:00. Η Πύλη, που είχε αντέξει δύο μέρες, δέχεται διαδοχικές εφόδους αρμάτων και πεζικού. Τα πυρομαχικά έχουν ουσιαστικά τελειώσει. Οι τελευταίες χειροβομβίδες ρίχνονται σε ελάχιστη απόσταση. Η Πύλη πέφτει.

Η περίμετρος διαλύεται από τα πυρά. Στο κέντρο, οι μάχες γίνονται πια σώμα με σώμα. Στρατιώτες αλλάζουν όπλα με πεσόντες, ρίχνουν μεμονωμένες σφαίρες.

13:30. Ο διοικητής, Ανχης Π. Σταυρουλόπουλος, δίνει διαταγή σύμπτυξης. Η περικύκλωση είναι πλήρης. Μένουν πίσω ομάδες κάλυψης που ξέρουν πως δεν θα φύγουν.

«Μας είπε ήρεμα: ‘Θα βγείτε ανά δυάδες. Κρατήστε χαμηλά. Μην κοιτάτε πίσω.’ Ήξερα ότι κάποιοι από αυτούς που έμεναν, δεν θα φύγουν ποτέ. Κι αυτοί το ήξεραν.»

– Γιάννης Κοκκινάκης, ΕΛΔΥΚ

Η Σχολή Γρηγορίου

Καθώς τμήματα υποχωρούν, ορισμένοι καταφεύγουν στη Σχολή Γρηγορίου. Εκεί βρίσκεται και η Καλλιόπη Αβραάμ, που ζει μαζί με «τα παιδιά της» – τους Ελδυκάριους.

Αρνείται να τα αφήσει.

«Οι λεβέντες δεν φοβούνται να πεθάνουν και θα φοβηθώ εγώ η παλιόγρια;» αντέκρουσε τα βιολογικά της παιδιά, που την παρακαλούσαν να μείνει μαζί τους…. ασφαλής.

Τελευταία φορά την είδαν στις 14 Αυγούστου, όταν επέστρεφε στο στρατόπεδο μετά τη μετάληψή της, την παραμονή της γιορτής της Παναγίας.

Στις 16 Αυγούστου, η Σχολή βομβαρδίζεται. Δεκαεννιά Ελδυκάριοι και η Καλλιόπη Αβραάμ μένουν εκεί, σε νέες Θερμοπύλες, τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι.

Ο Τελευταίος «Αλφαμίτης»

Με την απαγκίστρωση, ο στρατιώτης Λύνγκος (σήμερα «αγνοούμενος») τραυματίστηκε στα πόδια. Οι στρατιώτες Μουλακάκης και Κρατημένος (ο δεύτερος εκείνη τη μέρα «έβγαζε αλφαμίτης» στην Πύλη) τρέχουν στο φίλο τους. Ο Λίνγκος δεν μπορούσε να κινηθεί. Ο Μουλακάκης κατάλαβε το ανώφελο, τα τουρκικά τανκς στα 50 μέτρα. Παροτρύνει τον Κρατημένο να φύγουν: «Φύγε εσύ. Θα μείνω εδώ με τον Λίνγκο». Φεύγοντας γύρισε για τελευταία φορά και τον είδε στο όρυγμά του, να ρίχνει με το Τόμσον ριπές κατά των Τούρκων, καθυστερούσε την διείσδυσή τους, κάλυπτε την υποχώρηση. Κανένας δεν είδε ποτέ πια τον τελευταίο «αλφαμίτη» της Πύλης, ο οποίος μαζί με τον στρατιώτη Λίνγκο αναγράφεται στην λίστα των «αγνοουμένων», βρίσκεται κι αυτός με άλλους  103 στο Πάνθεο των Ηρώων μας.

– μαρτυρία του στρατιώτη Μουλακάκη στο ΓΕΕΦ

«Σπάστε τον κλοιό!» – Η Διαφυγή

Η διαταγή ήρθε. Σπάστε τον κλοιό. Δεν ακούστηκε παντού. Όλοι την έλαβαν.

Οι ομάδες βγήκαν από τα χαλάσματα και τις τάφρους σε μικρά κύματα. Άλλοι έτρεχαν σκυφτοί, άλλοι έσερναν τραυματίες.

«Φεύγαμε από το στρατόπεδο μέσα από τα καμένα. Οι Τούρκοι είχαν στήσει πολυβόλα. Κάποιοι πέρασαν από ρέματα, άλλοι από ελιές. Όποιος έπεφτε, έπεφτε σιωπηλά.»

– Στρατιώτης Ν. Αντωνίου, ΕΛΔΥΚ

Ο λοχίας Κ. Σακελλαρίου προστάζει:
«Μπροστά όλοι! Ό,τι κι αν ακούσετε, μην σταματήσετε!»

Στον Άγιο Δομέτιο, λίγες ώρες αργότερα, οι πρώτες ομάδες έφτασαν λαχανιασμένες, σκονισμένες, άοπλες. Έψαχναν μάτια γνωστά.

«Δεν μιλούσε κανείς. Μόνο κοιτούσαμε ποιοι έμειναν… και ποιοι δεν θα έρθουν ποτέ.»

– Δεκανέας Γ. Παπαδάκης

Ο Σταυρουλόπουλος πέρασε ανάμεσά τους. Δεν ρώτησε «πόσοι είστε». Ήξερε.
Και όσοι γύρισαν, στάθηκαν στην αναφορά. Η ΕΛΔΥΚ υπήρχε ακόμη. Λιγότεροι, Μεγαλύτερη.

Η Πατρίδα σας Ευγνωμονεί, οι Έλληνες σας Ευχαριστούμε

«Είχα την τύχη και την τιμή να διοικήσω άνδρες που δεν λύγισαν, που δεν σκέφτηκαν την υποχώρηση όσο υπήρχε σφαίρα στο όπλο τους.

Δεν τους διέταξα να μείνουν· έμειναν μόνοι τους.

Είδα στρατιώτες να γυρίζουν πίσω, να παίρνουν τις θέσεις των πεσόντων χωρίς να τους το πει κανείς.

Είδα να πολεμούν δίχως ελπίδα, μόνο για την τιμή τους και για να κερδίσουν λίγα λεπτά για τους συντρόφους τους που υποχωρούσαν.

Ήταν τιμή μου που υπήρξα διοικητής αυτών των ανδρών.»

– Ανχης Π. Σταυρουλόπουλος, Διοικητής ΕΛΔΥΚ

«Δεν σκεφτήκαμε ότι θα πεθάνουμε. Σκεφτήκαμε να μην περάσουν όσο εμείς είμαστε όρθιοι.»

– Στρατιώτης Ν. Αντωνίου, ΕΛΔΥΚ 1974

 

Παραρτήματα

Παράρτημα Α — Στρατιωτικό Χρονικό

14 Αυγούστου 1974

• 05:00 – Μαζικός βομβαρδισμός θέσεων ΕΛΔΥΚ.

• 06:30 – Εχθρικό πεζικό προς Πύλη & Ανατολική Περίμετρο, αποκρούεται.

• 09:00–13:00 – Αεροπορικές επιθέσεις, απώλειες στην Ανατολική Περίμετρο.

• 16:00 – Νέα επίθεση πεζικού, αποκρούεται.

• Βράδυ – Σταθεροποίηση γραμμής, εφόδια οριακά.

15 Αυγούστου 1974

• 06:00 – Εμφάνιση αρμάτων Μ48 με συνοδεία πεζικού.

• 08:30 – Σφοδρές αεροπορικές επιδρομές.

• 12:15 – Πλήγμα όλμου στην αποθήκη πυρομαχικών· μεγάλη απώλεια εφοδίων.

• 14:00 – Επαναλαμβανόμενες εφόδοι στην Ανατολική Περίμετρο, κρατά με χειροβομβίδες.

• Βράδυ – Γραμμή κρατά αλλά χωρίς εφόδια.

16 Αυγούστου 1974

• 05:30 – Συνδυασμένη επίθεση αρμάτων-αεροπορίας-πυροβολικού-όλμων.

• 09:00 – Η Πύλη πέφτει μετά από αλλεπάλληλες εφόδους.

• 10:30 – Ανατολική Περίμετρος διαλύεται υπό συνεχές πυρ.

• 13:30 – Διαταγή σύμπτυξης από Ανχη Π. Σταυρουλόπουλο.

• 14:00–15:00 – Απόπειρες διάσπασης κλοιού, μεμονωμένες επιτυχίες και απώλειες.

• Σχολή Γρηγορίου – 19 Ελδυκάριοι και η Καλλιόπη Αβραάμ σκοτώνονται στον βομβαρδισμό.

• Απόγευμα – Λήξη μάχης, κατάληψη στρατοπέδου.

Παράρτημα Β –
Προσκλητήριο Πεσόντων & Αγνοουμένων – ΕΛΔΥΚ 1974

Πεσόντες Αξιωματικοί & Οπλίτες

• Λοχαγός Σταμπουλής Βασίλειος — 16.08.1974
• Λοχαγός Σταυριανάκος Σωτήριος — 16.08.1974
• Υπολοχαγός Τσιώνος Σωτήριος — 29.07.1974
• Ανθυπ/στής Παπαλάμπρου Βασίλειος — 16.08.1974 (DNA)
• Αρχιλοχίας Γιαννακόπουλος Νικόλαος — 16.08.1974 (DNA)
• Αρχιλοχίας Κόκκας Κωνσταντίνος — 20.07.1974
• Αρχιλοχίας Μπινάκης Γεώργιος — 22.07.1974
• Αρχιλοχίας Κούρλιος Κωνσταντίνος — 16.08.1974
• Αρχιλοχίας Σκαμπαρδώνης Χρήστος — 16.08.1974
• Λοχίας Αντωνόπουλος Κωνσταντίνος — 27.07.1974
• Λοχίας Αθανασίου Νικόλαος — 16.08.1974
• Λοχίας Γλαρέντζος Χαράλαμπος — 16.08.1974 (DNA)
• Λοχίας Ελευθερόπουλος Θεμιστοκλής — 16.08.1974
• Λοχίας Ζάρκος Χρήστος — 22.07.1974
• Λοχίας Ζαχαράτος Εμμανουήλ — 16.08.1974
• Λοχίας Κουκουλάρης Χρήστος — 16.08.1974 (DNA)
• Λοχίας Κρητικός Νικόλαος — 16.08.1974 (DNA)
• Λοχίας Μπαγιώργος Παναγιώτης — 16.08.1974
• Λοχίας Οικονόμου Ηλίας — 16.08.1974 (DNA)
• Λοχίας Παυλούδης Παύλος — 16.08.1974 (DNA)
• Λοχίας Τσιπινιάς Βασίλειος — 21.07.1974
• Λοχίας Χαιρετάκης Μιχαήλ — 16.08.1974 (DNA)
• Λοχίας Χαμουριωτάκης Γεώργιος — 16.08.1974 (DNA)

• Δεκανέας Γιαννακάκης Μηνάς — 16.08.1974 (DNA)
• Δεκανέας Γιαννέλος Δημήτριος — 16.08.1974
• Δεκανέας Γκαβός Χρήστος — 16.08.1974
• Δεκανέας Θανόπουλος Δημήτριος — 20.07.1974 (DNA)
• Δεκανέας Κωστόπουλος Στέφανος — 14.08.1974
• Δεκανέας Λουκάκης Θεοφάνης — 22.07.1974
• Δεκανέας Μαρτσάκλης Γεώργιος — 16.08.1974
• Δεκανέας Μπολομύτης Χρυσόστομος — 22.07.1974
• Δεκανέας Νικητόπουλος Λάμπρος — 16.08.1974 (DNA)
• Δεκανέας Ξανθόπουλος Αθανάσιος — 22.07.1974
• Δεκανέας Πολυζώης Ιωάννης — 16.08.1974
• Δεκανέας Ρούσσης Γεώργιος — 21.07.1974
• Δεκανέας Τερζίδης Γεώργιος — 16.08.1974

• Στρατιώτης Αθανασούλας Βασίλειος — 25.07.1974
• Στρατιώτης Ανθης Ελευθέριος — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Βελώνας Δημήτριος — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Βολακάκης Μάριος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Γαλάνης Αναστάσιος — 21.07.1974
• Στρατιώτης Γιάνναρος Αλέξανδρος — 22.07.1974
• Στρατιώτης Γκούρος Δημήτριος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Γραμματικάκης Εμμανουήλ — 16.08.1974
• Στρατιώτης Ζερβομανώλης Γεώργιος — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Ηλιόπουλος Ιωάννης — 16.08.1974
• Στρατιώτης Καβρέντζος Δημήτριος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Καραγεώργος Αθανάσιος — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Καραγκούνης Χαράλαμπος — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Κελέσης Παύλος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Κουκούλης Θωμάς — 20.07.1974
• Στρατιώτης Κουλαντώνης Ηλίας — 21.07.1974
• Στρατιώτης Κρατημένος Αναστάσιος — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Κωνσταντακόπουλος Ιωάννης — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Λίγγος Θωμάς — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Μασούρας Θεόδωρος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Μπουρέκας Ασημάκης — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Μπροδήμας Κωνστανίνος — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Νικολάου Λάμπρος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Παναγιώτου Βασίλειος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Παπαδόπουλος Ιωάννης — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Πιπεριάν Περσέχ — 16.08.1974
• Στρατιώτης Σιμίτας Δημήτριος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Σίννης Αργύριος — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Τριανταφυλλίδης Μανούσος — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Τριάντης Βασίλειος — 16.08.1974 (DNA)
• Στρατιώτης Τσιγκαρόπουλος Νικόλαος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Τσουκαλάς Νικόλαος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Χαλατσής Κωνσταντίνος — 22.07.1974
• Στρατιώτης Χριστόπουλος Αλέξιος — 22.07.1974

Αγνοούμενοι – Αξιωματικοί & Οπλίτες

• Ανθυπασπιστής Κέντρας Κωνσταντίνος — 16.08.1974
• Λοχίας Βάης Ιάκωβος — 16.08.1974
• Λοχίας Ιγνατιάδης Ιωάννης — 16.08.1974
• Λοχίας Πατσανάς Κωνσταντίνος — 16.08.1974
• Λοχίας Χαραλαμπίδης Θεόδωρος — 16.08.1974
• Δεκανέας Αθανασόπουλος Δημήτριος — 16.08.1974
• Δεκανέας Γρίβας Χρήστος — 16.08.1974
• Δεκανέας Μανάχος Βασίλειος — 16.08.1974
• Δεκανέας Μουρίκης Αθανάσιος — 16.08.1974
• Δεκανέας Ξένος Θεόδωρος — 16.08.1974
• Δεκανέας Τσώνης Ηλίας — 16.08.1974
• Στρατιώτης Αναλυτής Γεώργιος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Ανδριτσόπουλος Ελευθέριος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Ανεμάς Δημήτριος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Αυλωνίτης Σπυρίδων — 20.07.1974
• Στρατιώτης Γεροντής Σπυρίδων — 20.07.1974
• Στρατιώτης Δεδεβέσης Δημήτριος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Ζαχαρέας Ευάγγελος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Ηλιόπουλος Παναγιώτης — 16.08.1974
• Στρατιώτης Κατρακάκης Θεοχάρης — 16.08.1974
• Στρατιώτης Κουτρούλης Στέφανος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Κωνσταντίνου Ευάγγελος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Λούρμπας Δημήτριος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Ξυδιάς Ιωάννης — 16.08.1974
• Στρατιώτης Παπατσάνης Αθανάσιος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Παφιώλης Κωνσταντίνος — 20.07.1974
• Στρατιώτης Ρούσσης Σεραφείμ — 16.08.1974
• Στρατιώτης Σκουρλής Δημήτριος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Σμυρλής Βασίλειος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Σούρλας Κωνσταντίνος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Σταθόπουλος Ανδρέας — 16.08.1974
• Στρατιώτης Σταματόπουλος Κωνσταντίνος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Τσιτιρίδης Κωνσταντίνος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Χατζησταυρής Νικόλαος — 16.08.1974
• Στρατιώτης Χουντάλας Προκόπιος — 20.07.1974

Άξιοι